Category Archives: kataian

txapa_damian

Madinabeitia Olabarria #12 “Gamer kultura”

Ander Bolibarri testigua hartuz, jarraian duzue Damian Madinabeitia Olabarriaren hausnarketa interesgarria:

Lehenengo eta behin Ander, eskertzen dostat Game Erauntsian kontua aittatu izana. Aitzolek bere hitzetan aisian inguruko hausnarketa bat eitten jok, eta gero Euskara kulturariakin nahastian ohitturian inguruan galdetu hostan. Hire testuan kulturian eta aisian arteko hormia bota ziñuala pentsau jatan, eta bat najatok horrekin.

Katai hontako ixixa zati danetan behin eta berriz aittatzen jittuau kezka, egoera eta arazo berdiñak: gaztiak, kalia, aisia… Nun eitten jok kale Euskeriak? Edo nun kale euskal-hiztunak? Edo nun legiak, gizartiak… Eztok erreza. Eta eztok gutxiaurik be, sinplia!

Hori dala eta, hik botatako galderian hildotik hasiko juat erantzuna. “Zergatik da garrantzitsua bideojokoak eta Gamer kultura euskaraz bizitzea?”

Ba euskaldunoi, euskeria ahalik eta esparru gehixenetan erabilgarrixa izatia komeni jakulako. Eta hoixe litzakek erantzun motza.

Hori eitteko ordia, pare bat gauza ulertu bihar jittuau (beti be, nere iritzira). Euskeriai edozein esparrutan jarduteko aukeria emon nahi bajotzau, edozein esparru aintzat hartzia ezinbestekua dok. Eta teknologixa eta garapen berrixei zenbat eta azkarrago eta gogorrago obatu ezkerio, orduan eta hobeto (eta lehenago) sustartukoittuk gure euskal gizartian.

Gauza batzuk ondo eitten jittuau. Beste batzuk ordia, ez. Euskal hiztunon Interneteko presentzia: twitter, wikipedia, “.eus” proiektua, albistiak, blogak eta orohar webetako edukixa, harro egoteko modukua dok. Aittatutako danak, nahiko helburu serixodun ekintzak dittuk. Informatzia, ezagutzak zabaltzia, aldarrikapenak eittia; bestiak beste.

Pertsonok, gizartiak, etnia eta kultura baten parte gan danok ordia, garatu eta izan ahal izateko hori baino gehixau bihar juau. Eta euskaldunak ez gaittuk bestelakuak. Artiak, irudimenak, interaktibidadiak, sormenak osatzen eta osotzen gaittuek. Lehenau edo beranduau euskaldunok poesia, literaturia, zinia eta bereziki eskulturia, margolaritza eta musikia, geure ein jittuau. Izarren hautsa eztok horraittio huskerixia (kar kar).

Bideojokuek teknologixia itzel garatu juek azkenengo 30-40 urtetan, erraminttia besteik ez badok. Margolaritzak bere hastapenetan emoten jittuan baliabidietatik gaurdaino aldatu daben moduan, asmau leikien ixixa edozein gauza eitteko aukeria emoten joskuek bideojokuek gaur egun. Bideojokuek, beste artiak uztartzen jittuek (irudixa, musikia, literaturia…). Eta beste arte era gehixenetan ez bezela, ardatz eta oinarri bezela jaroiek elkar-eraittia, interaktibitatia. Beste artiak barik, bideojokua ez litzakek ezer. Eta bideojokuak berak beste artien izatia eta irautia bermatzen jok aldi-berian.

Gaur egun, hazi eta hazi besteik eitten ez daben mundua dok bideojokuena. Lehen mundua diñotsagunan pertsonen erdixak baino gehixauk erabiltzen jittuau, era batera edo bestera. Eta genero danok maila berdiñian (ez modu berdiñian, ordia: joku motak, testuingurua…). Gainera, naiz eta gazte-jentian ixixa %100ak erabiltzen dittuen, adin guztietara zabaldu dittuk.

Hau danagaittik, euskeriak alor hau oiñ kontutan hartu ez eta aurrerago bere eitxeko sekulako ahalegina ein biharrian, euskaraz bideojokuak bizi dittuan euskal komunitatia sortzeko autu, talde eta saiakera serixua dok Game Erauntsia. Jakin-min, ardura, profil eta diziplina ezberdinetako euskaldunek osatutako komunitatia. Euskeria inddartuko daben beste izarren hauts ale bat bederen.

Kasu honetan, bideojokuen mundu berrixan inguruan jardun juat, baina beste danerako be balio jok. Eta zer esanik ez beste leku, kultura, ohitturatako pertsonendako. Askotan alde batera geratu leizkek heurenai uko eiñ eta galtzeko arriskuan bilddurrez. Mundura zabaldu eta beti be euskerian bitxartez, kanpotik datorrenan ezagutza eta jakituria geure ein bihako giñukek. Hartara, elitzakek batan kulturian eta bestianan arteko aukeraketa bat izango, sinergixa hutsa baizik.

Kanpotik jaso geinken guzti horren inguruan oiñ urte batzuk Txapa Irratixan jardun juen “Kanpora Begira” saioko Luciana Alfaro eta Andoni Larrañagai luzatu nahiko najotsen katai honen hurrengo zatixa lotzeko arduria.

Zela ikusten dozue Bergarako etorkiñen etorkizuna? Honi dagokixonian, gaur egungo egoeria, oiñartekuak eta eiñ biharreko lanan inguruko gogoetaik banatuko ziñukie gurekin? Ze pentsatzen jan, Luciana? Animatze al haiz, Andoni? Jokatu puskat!

Ander-Bolibar

Bolibar#11 “eta kulturan?”

Aitzol Gandiagak egindako galderei erantzunez, hemen Ander Bolibarren iritzi artikulu interesgarria:

Gaztetasunari tiraka heldu da Aitzol aisialdira, gazte aisialditik tiraka bertako euskara praktika eta egoera soziolinguistikora. Euskarazko aisialdia eta kultura nahasten ditugula, kulturatik bota dit kataia: Kultura, euskara eta Bergara. Hiru erpin izateko bokazioz jaiotako zirkunferentzia.

Biraka kulturaren adieretan galdu aurretik, herrian dugun kultur atmosfera euskararen betaurrekoetatik begiratzera mugatuko naiz. Termometroa piztera, eta kanpo behatzailerik existitzen ez denez, termostatoa ukitzera.

Nolakoa da euskararen ahotik begiratuta herriko kultur eskaintza eta kontsumoa?

Gazi-gozoa. Edo hobe esanda, zaporez gozoa, baina ahula, hauskorra, gutxiagotua. Diglosia kasuan ezin loaldirik izan, irabazitako eremuak etengabe lehiatu eta borrokatu behar dira. Euskararen botilak zuloa du, etengabeko jarioa behar du.

Herria herritarrok egiten dugu, herri mugimendu eta udalaren kultur eskaintzaren analisi soziolinguistiko bat egitean euskara garaile aterako bada ere, bergarar gehienen kultur ohiturak erdaldunak dira. Kanpora jotzen dugu: Gasteizera zinemara, irrati formuletara kotxean, telebista kate erdaldunetara afalostetan, taberna euskaldunetako pantailek goizero erdaraz oihukatzera, bertakoa eta sasoikoa erdaraz bultzatzera, internet zabalera (Bi adibide: Bergara Facebook taldea, bergararrak twitterren) egunerokoan…

Euskarak eguna irabazi du. Hezkuntza eta lan mundua. Oraindik eremu informala, gaua du irabazteko. Hartu dezagun adibide bezala Erramu Zapatua; Goiz eta eguerdian taberna guztietan “euskal” musika entzungo dugu, gauean ordea, hegemonikoa gaztelera izango da. Bihurria behar du gure hizkuntzak, xaxatzailea, moldagarria, likidoa… Mundura zein hizkuntzatan zabalduko garen erabakitzen dugu egunero, eta euskara zaharra, formala eta geldoa denaren ideia apurtu behar dugu. Askotan guk sortzen dugu zama. Euskara abangoardia da, euskal kultura osasuntsu dago, interesgarri, eta hori komunikatzen jakin behar dugu.

Joselu Anayak San Martinetan, San Martzialetako Unsain Anaiak, Bideberriko Laket, Kartzela Zaharreko Gozategi… arnasguneak dira, baina ez dira nahiko, une berean Irala kalea gaztelaniaz dantzan dabil. Euskara folklorearekin lotzen den uneoro plaza irabazten dugu, baina kalea galdu.

Zein da udalak antolatu duen euskarazko azken rock kontzertua? Musika euskalduna ezin da genero bat izan, euskaratik pentsatu eta euskaraz abesten den musika zabal, anitz eta orotarikoa behar du izan. Horrela irabaziko dugu gaua. Egun osoko hizkuntza bilakatu.

Kontsumo ohituretatik, Bergarako kultur sorkuntzara.

Ez da adierazlerik garrantzitsuena, baina begi-kolpe azkar batean herriko musikagintzaren egoera ikusteko, hemen azken bi hamarkadetan Bergaran izan ditugun ingelesezko izena duten musika taldeen zerrenda: Fly shit, Hardflip, Dark Code, Mahaster River, Petrol Bombs, FBA, Rotten Teenagers, Turboshit, The Elebators, Black Sheeps, Frenopatics, Fragile rock, Cool Panic, Fucking What, Dog Bite, Exit, Olimpic Darts, The Street 77, Folsom Four, Lord Witch, Supercools, Nobox… gehienak euskaldunak, asko euskaltzaleak eta euskarazko letra ederrekin, baina izenburuak kaleko hizkeraren adierazle dira.

Musikalak euskaraz sortzen ditugu, baita euskaraz pentsaturiko arte lan pila ere.

Eta zinema? Imajina, euskarazko zinemaren historian mugarri den “Aupa Etxebeste!” Bergaran grabatu zuen Asier Altuna herrikideak. Herri gutxik dute Amama bezalako euskarazko film ederraren sortzaile bat, eta herri gutxik ez dute zinema aretorik. Zinemarik gabeko herririk ez dago zineman, ezta hizkuntzarik gabeko kulturarik ere ez.

Egoerak harritu edo larritu beharrean, euskarazko kulturaren aldeko ekintzetara pasa behar gara. Zabalotegiko antzerkietara joan, Kartzela Zaharrera ezagutzen ez ditugun musika taldeak ikustera, Xaxau konpartsan parte hartu, herriko irrati libre euskaldunarekin bazkaldu, Kopla barik bertso eskola hauspotu, ipuin kontalariez gozatu, bergarosfera sare sozialetan partekatu, euskaraz irakurri, idatzi, abestu, Maitasun gutunen lehiaketan parte hartu, musikalez gozatu, euskarazko egunkaria duten tabernetan hartu kafea, ondo pasatu eta ondo pasatzen duzula komunikatu, zabaldu…

Garrantzitsuena, gure ingurukoak euskarazko kultur ohiturekin kutsatzea da; antzerkietara batera joan, film bat oparitu, liburuak utzi, musika entzunarazi… Gora Tttun Ttun Brigade!

Funtsean erronka euskararen mundua, munduaren euskara bilakatzeko errekaren zabalgune beharra da. Hezkuntza eta lan tresna izateaz gain, aisialdi edo bizi tresna izatera. Horretan lanean fin diharduten hamaika proiektu ditugu gertu, bertako batean, Gameerauntsia proiektuan dihardu Damian Madinabeitia bergararrak, eta berari nire galdera: Zergatik da garrantzitsua bideojokoak eta Gamer kultura euskaraz bizitzea?

Aitzol

Gandiaga#10″gazteria eta euskara”

Idoia Larrañaga De La Presak pasatako testigua hartuz, jarraian duzue Aitzol Gandiagak gazteen eta euskararen inguruan idatzitako iritzi artikulua.

Euskararen inguruan kezkaz hitz egiten den aldiro irteten da hizkuntzaren erabilera makurra eta nola ez, batez ere gazteon euskara erabilera exkaxa.

Ume izateari laga eta “adinez nagusi” izan arteko tartea omen da gazte izatea. Gauza jakina da gaztarora heltzerako gehientsuenak lagunartean gaztelera erabiltzera pasata daudela jada, Anartz-ek esan bezala faktore ezberdin askoren ondorio izan daiteke hori. Ume izatetik gazte izaterako salto horretan euskara erabiltzera itzultzea zaila izan daiteke, era kontziente batean egin beharreko zerbait da eta askotan zure buruarekiko edota inguruarekiko burugogorra behar da izan. Seguru nago euskaltzale askok salto hori ezin eman eta lagunarte erdaldun batean jarraitzen dutela.

Burugogorra esan dut bai, lagunartea aisialdiari oso lotuta aurkitzen da eta gaur egungo gazteon aisialdi kontsumoa ez baita oso euskalduna; Prentsa gehiena, taberna gehienetako musika, kirol espektakuluak…

Gazteak ez gara gazte jaio izan eta adinez nagusi izatera ere pasako gara. Askotan euskararen erabileraren inguruko ardura dagoenean gazteei begira pasatzeko ohitura daukagu, baina gazteok ume izatearen eraginpean bizi gara eta adinez nagusi izango garen begiradekin.

Bergarako gazteon ia %100 gara euskaraz hitz egiteko kapaz eta erdiak ere ez gara lagunartean hala egiten dugunok, badaukagu kezkatzeko nahikoa arrazoi baina egia esan ez daukat formula magikorik Idoia, gustatuko litzaidake! Euskaren alde dagoen jende hori euskararen alde egitera pasatzen badugu seguru bide onean joango garela.

Zorionez bada gai honekiko kezka azaldu eta herrian gazteria euskaldun baten alde lanean hari den koadrilatxo bat, euskara hutsean egiten den gazte asanblada eta gazte antolakunde bat, euskara elkarteak dinamizatzen duen gaztelekua, euskaraz aritzen diren kirolariak… Gai honetan gazteok izan behar dugu gazteriarengan eragingo dugunak eta gure gustuko eremuetan eragitea da duda gabe klabeetako bat.

Heldu, ume zein gazte izan kultura guztiok daukagu gustuko eremu eta gizarteko aldarrikapen askotan eragiteko tresna ere bada. Nola eragin dezake kulturak hizkuntza batean? Euskara kulturarekin nahasteko ohitura du jende askok, ona al da hori?… ziur nago kultura munduan dabilen Ander Bolibar-ek badaukala zer esanik!

Argazkia Idoia

Larrañaga de la Presa#9″auzoko”

Kristina Elkorori erantzunez, jarraian duzue Idoia Larrañaga de la Presak idatzitako iritzi artikulua.

Udako oporraldixan ostian hartu dot nik Kristinak luzatutako galderei erantzuteko tartia, ia modu argi eta motzian erantzutia lortzen doten.

Auzoko Euskal Herriko herri batzutan martxan dagon egitasmua da, eta bere helburu nagusixak etorkinei euskera praktikua irakatsi eta kulturia transmititzia die, hau dana elkar ezagutza eta integrazinuakin lotuz. Hiru taldetan elkartzen ga: osintxun talde bat, eta bergaran bi: zabala eta emakumeona; eta hiruretan bertan jaiotakuak eta etorritxakuak nahasten ga bakoitzak bere ekarpenak itxeko asmoz.

Etorkinek integrazinorako herramintxa nagusi bezela ikusten dabe euskeria, eta Auzokora gerturatzen dienak behintzat oso jarrera positibua dauke euskeriakiko; nahiz ta oso zaila itxen jakuen, hor jarraitzen dabe saiatzen.

Hala ta be, onartu bihar dot ez gala talde haundixak elkartzen, garbi dago etorkinen portzentai txiki bat dagola euskeria ikasteko saiakeran. Eta horren erantzule nagusixak gu geu gala esatera ausartzen naiz, etorkinak diala konturatu eta lehenengo hitza euskeraz in biharrian orokorrian gazteleraz zuzentzen ga eurengana, eta jarrera honek ez dosku/dotse ezertan laguntzen.

Nik uste ikasteko gogua piztu bihar dogula eta hortarako gu hasi bihar ga gure egunerokotasunian euskera hutsian bizitzen, eredu izanda lortuko dogulako etorkinak be gurera gerturatzia. Ez dakitena da hortarako prest garen, gaztien artian gero eta gutxiau entzuten da euskeria, helduen artian be bai eta Anartzek komentau zeban bezela, umiak be hasi die erderaz berbetan. Euskerian balixuaz konturau eta aldatzeko momentua dala uste dot eta zorionez ez naiz bakarra. Aitzol ibili da beste batzukin batera gaztien artian euskeria bultzatu nahixan eta berai zuzentzen dotsat nere galderak: Euskeriak badauka etorkizunik gaur egunian? Ze aldatu biharko ginuke? Ze iritzi, argumentu,… jaso zinuzen zuen saiotan?

Orrialde osoko argazki-inprimaketak

Elkoro#8″euskara lan munduan”

Ion Unamunok pasatako lekukoa hartu eta Kristina Elkorok Kataiari segida eman dio euskara lan munduan nola ikusten duen azalduz. Eta artikuluaren amaieran nori pasako dio lekukoa?

Jarraian Krisitina Elkororen hausnarketa eta iritzia.

Kirol mundutik datorkit oraingoan lekukoa. Ion Unamunok, Kirol munduan euskarak duen presentziari buruzko hausnarketa egin eta lan mundura bideratu du bere begirada.
Ikasketak amaitu eta lan munduan murgiltzen hasi nintzenean, euskaldun gehienok bezala, Euskara lagun arteko eta etxeko hizkuntza zela nuen buruan. Euskaraz lan egiteko aukera irudikatu ere ez nuela egiten esango nuke.
Elay-n lanean hasi eta berehala izan nuen Euskalduntze Planaren berri, konturatu orduko neu ere planean murgilduta nengoen.
25 urte pasa dira Elayn Euskalduntze plana martxan jarri zenetik. Bide luze honetan zailtasunak izan diren arren, une oso pozgarriak ere izan ditugu. Euskaraz lan egiten ari ginela konturatu, plana itxi eta ospatu genuen egun hura aipatuko nuke bereziki.
Euskalduntze Planak iraun duen 23 urte hauetan etapa ezberdinak bizi izan ditugu. Etapa bakoitzean erronka eta zeregin ezberdinak eta nola ez, gora behera, zailtasun eta oztopoak ere.
Lehen fase batean, langileok euskalduntzea eta alfabetatzea izan genuen helburu. Urte horietan jende multzo handi batek euskarazko klaseak jaso zituen. Urte hauetan, pertsona askok erakutsi zuten inplikazioa nabarmenduko nuke , ez zen makala izan egin zuten esfortsu eta sakrifizioa.
Bigarren fase batean, eguneroko lanak euskaraz egin ahal izateko beharrezko baliabideak aztertu, sortu eta garatu genituen: Makinetako errotulazioa, formatu ezberdinak, lan kontratuak, programa informatikoak…. Fase honetan lan asko egin zen, batez ere itzulpen lana. Administraziotik ere oztopoak ez ziren gutxi izan. Adibide modura, 16 urte pasa dira RED sistema euskaratzea eskatu genuenetik eta oraindik ere ezinezkoa zaigu lan hori euskaraz egitea.
Erabaki garaia ere izan zen hau. Planak aurrera egin eta atzerapausurik ez izateko, erabaki garrantzitsu eta ausartak hartu behar izan zituen Enpresak.
Bigarren etapa honen amaieran, langile gehienok euskaraz hitz egiteko gaitasuna genuen, horrez gain, baliabide gehienak ere bagenituen arren, zeregin asko amaitu gabe zeuden eta erabaki eta prozedurak ez zeuden erakundeko pertsonengan guztiz errotuta.
Horrela, hirugarren etapa batean sartu ginen non, zereginen jarraipena egin eta gai berriei aurre egitea zen helburu eta horretarako Euskara Batzorde Iraunkorra sortu genuen.
Planaren garapena ziurtatzeko, urteetan zehar, prozedura ezberdinak zehaztu genituen. Prozedura horiek gure Kalitate/Ingurumen/Prebentzio sisteman txertatu eta auditoria bidez betetze mailaren jarraipena egiten hasi ginen. Denbora aurrera zihoan heinean, euskarak geroz eta dedikazio berezi gutxiago behar zuela ohartu ginen. Orokorrean, naturaltasunez betetzen ziren prozedurak eta horrelako egun batean, dagoeneko ELAYn Euskaraz lan egiten genuela ohartu ginen.
Nik uste Elay osatzen dugun pertsona gehienok oso pozik eta arro gaudela. Pozik, gure hizkuntza naturalean bizi ahal izateko urrats handi bat eman dugulako. Arro, kolektibo guztiak erronka honekin bat egin dugulako eta noski, lortu dugulako.
Hizkuntza bat, hitz egiteko herramintta bat baino zerbait gehiago dela esango nuke, herri baten izaera eta ohituren erakusle ere bada. Zentsu horretan, euskaldunontzako lan mundua euskaratzea oso garrantzitsu den bezala, Euskal Herrira datozkigun etorkinei gure izaera erakusteko herramintta ezin hobeta dela iruditzen zait Euskara, munduan migrazio mugimendu handiak ematen ari diren garai hauetan bereziki.
Hortan ari da Auzoko egitasmoa, jatorri ezberdinetako herritarren artean, kohesio eta komunikazio hizkuntza euskara izatea du bere erronka. Gehienontzako mundu ezezaguna den honetan, Idoia Larrañaga laguna dugu buru belarri lanean.
Idoia, kontatuko al diguzu, egitasmo honen nondik norakoak? Nola lan egiten du Auzokok? Nola ikusten dute gure hizkuntza etorkinek? Zergatik ikasi nahi dute euskara? Zeintzu zailtasun dituzte ikasteko? Nabaritzen da euskararen presentzia etorkinen artean?….

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Unamuno #7 “kiroletik lan mundura”

Zarautz izan zan gu bixok elkar topatu ginen herrixa, Anartz. Zu, bi semiekin eta ni alabiakin, danok arai gainian, ondo pasatzen, euskaraz berbetan. Bertan emon zostazun Jardun Euskara Elkartiak martxan ipinittako proiektuaren berri eta nik ezin ezetz esan.
Euskarak kirolian zelako presentzia dauka? Irla bat ez da eta neska mutilek kalian erabiltzen daben hizkuntza, kirolian be erabiltzen dabe. Ehuneko portzentaje handi batian kirolarien artian egitten dabe berba entrenamentuetan nahiz konpetizioetan. Entrenatzailiarekin aldiz, denbora gutxiautan egitten dabe berba. Bereiztu dittugun bi komunikazio mota hauek (entrenatzaile-kirolari eta kirolari-kirolari) ahalik eta euskaldunagoak izatia topatu biharko dogu. Bergarako herrixan, hauen egoeria eta garapena Udaleko Euskara Zerbitzuak baloratzen dau urtero, orri batian erantzuten dabe kirolariek ea nolako komunikazio motak dauzken euren artian eta entrenatzailiekin. Bestalde, euskaraz funtzionatzeko ikastaruak ere eskaintzen dabe Bergarako kirol talde danei zuzenduta.
Gurian, LOKATZA Zen, zuzendaritza historikoki oso euskalduna izan dogu, euskara maitatzen daben pertsonez osatua eta euskaraz berba egitera bultzatu doguna. Gure artian euskaraz egitten dogu, baina gaztelania ere erabiltzen da noizbait. Uste dot, oraingokuak lehengokuak baino konpromisu txikixaua erakusten dogula. Biharbada, gaur egun gizartian dagoen izaera elebidunak, euskararekiko konpromisua jeistera eruaten dau eta berriketaldi berian euskaraz eta gaztelaniaz jarduten dogu batzuetan.
Aipatutako arazo horri nola aurre egin kirolari esker? Prestijiuak garrantzixa dauka eta hala etorri izan dia guregana adibidez Jagoba Arrasate edo Markel Irizar kirolariak, euskarak zelako presentzia daukan kirolian azaltzera. Ereduak ere eskaini bihar die eta hortxe sekulako lana eitten dau adibidez ETB telebista kataiak. Bertako kazetarixen esaldi eta esamolde asko eta asko badauzkagu barneratuta eta kirolari buruz berba egitteko erabiltzen dittugu. Eta nola ez, entrenatzaillien erabillera kirolariekin berebiziko garrantzixa hartzen dau.
Aurreko hau nahikua da ala beste aurrepausu bat emon biharra dago?
Hizkuntza mundua ezagutzeko modua da, bai jakintza maillan eta bai afekto maillan. Baina danekin berdin ezin da. Ama hizkuntza desberdinak dittuzten kirolarixak egotiaz gain, hizkuntzarekiko bakoitzak kalian bizi daben egoeria ere ez da berdina izaten. Horregaitik, kirolari danak ezin dira patroi berdinarekin tratatu baina bai oinarrizko jakintza eta elkar harreman batzuk eskaini. Entrenatzailien betebiharra hori izango litzake eta aipatutako oinarrizko eduki horiek identifikatzia eta transmititzia plangintza baten ondorioa litzateke.
Nola planteiatu guzti hau? Biharbada ideiaren bat hartu ahalko giñuke Antzuolako Elay enpresatik. Euskara Plana bertan behera lagatako enpresa dogu. Arrazoia? Planak bere frutuak emon dittuela eta gaur egun euskaraz lan egitten dabela ehuneko ehunian. Euren gizartia euskaldundu dabe eta metodologia egokixa aukeratuz posible dala erakutsi doskue.
Honen berri zuk oso ondo emon ahal doskuzu Kristina, Elay enpresak izandako prozesua oso ondo ezagutzen dozu eta. Gorabehera asko izan ditxuzue? Oztopo asko? Langilien konpromisua haundittu al da euskararekiko? Beste esparruek zuena kopiatzeko modua ikusten dozu?

argazkia ANARTZ

Agirre #6 “eta kirolean?”

Anartzek Uxueri erantzuten kataiari segida ematen dion idatzia:

Galdera edarra luzatu dostazu, Uxue. Neuk jakingo baneu zetan in doun kale! Ondo esan dozun moduan neu be asko kezkatzen nauen gaixa da umien euskeriana. Nik 3 eta 5 urteko bi txiki dauzkat etxian eta bixek euskera dauke ama hizkuntza. Txikixenak oindino ez dau euskeraz baino eitten baina haundixena hasi da gazteleraz poliki-poliki. Eskolan dozena bat inguru die klasian ta tartian badare euren gurasuek euskeraz ez dakixen hiruzpalau ume. Ba nahikua die hiruzpalau horren umiak (ama hizkuntza gaztelera daukenak) gainontzeko danak nahastu eta gazteleraz eitteko. Jakingo bazinu ze gogorra eitten jaten nere umia lagunekin gazteleraz ikustia! Nik ez daukat akorduan, baina 5 urtekin seguru nago euskaraz baino ez nebala eitten lagunekin. Aurrerao, nerabezaro garaixan, nausixau plantak ein asmoz edo gazteleraz hastia lagunartian edo nahiko normala izan da baina 5 urtekin joera hori ez dot sanua ikusten. Ta nun da Debagoienan, euskal eremu batian gainera. Arazua, baina ez da umiena, gurasuena baizik. Umiek gurasuei ikusittakua errepikau baino ez dabe eitten-eta. Eskola kanpuan umien esperuan egoten ganian imajinauko dozu zein izaten dan han entzuten dan hizkuntzia, ez? %90 erderaz jo ta fuego!
Urrin jun barik Zarauzko kasua jarriko neuke ispilu moduan. Sarritxan juten naiz bertara astebukaera edo oporrak pasatzera ta gustua emoten dau ikustiak hango umiek ze natural eitten daben euskaraz. Hikaz gainera! Kuadrila oso-osuak, neska zein mutil, umetxo edo gazte, danak barriketan euskara ederrian. A ze inbidixia. Edo bitxako bat, familixa dana hartu ta Zarautzera noia bizitzera edo hango euskera-ohitxurak gurera ekartzen asmau bihou. Zelan? Ez dakitx, baina seguru nago kirola izan leikiela ume eta gaztetxuenen artian euskeria sustatzeko moduetako bat. Askotan ikusten die entrenatzaile erdaldunak bai futbol, saskibaloi edo eskubaloi taldietan. Ume danak euskaldunak eta entrenatzailia aginduak gazteleraz emonez. Euskeria beste behin jokoz kanpo lagaz. Bergaran gaur egun ez dakitx arlo hori nola dagon ta zein egokixaua, Jon, zeu baino horren inguruan hausnartzeko. Umetatik sartuta zare Lokatzan Bergarako Ziklismo Eskolan ta gaur egun bertako lehendakarixa izaki, ze iritzi daukazu gai honen inguruan? Zeuek euskeria erabiltzen dozue umiekin? Entrenatzailiak topatzerakuan euskalduna izatia baldintzetako bat da? Euskeriak kirolian ze pisu dauka gaur egun Bergaran?
Errelebua emon dotzut, oin zeuri tokatzen jatzu tropeltxotik tiratzia!

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Agirre #5 “Katebegixa”

Etenaren ostean berrekin diogu berriz ere kataiari . Hemen duzue Elene Etxanizek egindako galderari erantzunez Uxue Agirrek egin duen gogoeta.

KATEBEGIXA

Airian laga neban bere garaixan gogoeta-kataia. Berandutxo bada be atzera be heldu jat Elenek luzatutako proposamenai, gogoz heldu be, izan be, sarritxan kejatzen ga euskaldunok gure hitza entzuten ez dala esanez. Eta hau, hain zuzen be, aukera ederra da iritzixa emoteko. Ezingo jat iges eitxen laga!
Hiketiai buruz dihardu Elenek bere hausnarketan. Inguruan hiketan entzun dounok, eta sinistuta nao asko gala horrek, berbetarako adoreik ez badaukou be jakin behintzat badakigula dino. Konturatzeke badakigun zeoze dala, ohitturak aldatu ezkero geu be hika berba itxeko gai izango ginakela. Ta egixa esanda badauzkat nere zalantzak. Nik beti entzun izan dot ama etxian hika, aitxakin edo ahiztekin berbetan. Baina neuri zuzenian inok ez dost sekula hiketan in, eta idazten moldauko banintz be, berriketan ez daukat ez konfiantzaik, ez erreztasunik eta ez jarixoik. Ta hola berba itxia oso nekeza da. Nik ez daukat formula magikoik baina zeoze in biha ginuke hiketan eitxeko txinpartatxo hori pizteko, ze gogoik behintzat etxaku falta.
Esango neuke inkesta soziolinguistikotako emaitzetan agertzen dien euskal hiztun askoi be hoixe bera pasatzen jakuela. Eskolan, kalian, euskaltegixan, lanian… ikasi dabela euskeraz, baina egunerokotasunian euskal giruan ibiltzen ez badie edo ez badauke euskeraz eitxeko ohitturaik etxakuela bape erreza itxen euskeraz jarduteko adoria pilatzia. Kritikuegixak ete ga batzutan geuri baino gehixau kostatzen jakuenekin? Inaz ikasten da, bai, hortan ados, baina ezta erreza eredu ona ta inor akonplejauko ez leuken zuzenketia uztartzia (baldin eta oker esandakuak zuzendu in biha diela onartzen bou…). Igual zuzenketia baino prozesuan lagunduko dozkun bidelagun ulerkorra topatzia izango da kontua. Batek daki.
Buelta mordo bat emon dotzat kontu honi. Benetan ze in geinken euskaldunok gure hizkuntza altxor bizi-bizi bat izan dein. Ze aitortu biharra daukat asko arduratze nabela “euskararen aldeko aldarrikapen” jaixek. Ointxe-ointxe Korrika dala ta eztala berba politxez betetzen jaku ahua; politxaua litzake euskal hiztun guztiok euskeraz ingo baginu ta aldarrikapen biharrik ez bageunka! Kontuak kontu, euskaldunak baino euskaltzaliak falta ete jauzen susmua daukat, edo erakargarrittasuna falta ete jakon euskeriai.
Umiekin be argi ikusten da hori. Etxetik euskaldunak, eskolara euskeraz eta lagun erdaldunak euki ezkero, akabo! “Eske erderia da mas guay, tio.” Zeoze gaizki itxen dihardugu, sistemiak eztau funtzionatzen, gure lehentasunak aldatu biha ditxugu. Etorkizuna, euskeriana eta Euskal Herrixana, gure esku dao, baina batezbe gaur egungo umietan dao, harek izango die biharko eguneko euskal hiztunak.
Zeuri luzatzen dotzut, Anartz, kataiai segidia emoteko proposamena; euskalduna, euskaltzalia eta aitxa izanda askotan jardungo zinuan honi buruz gogoetan. Eta sekula be hortan pentzau ez badozu, ointxe daukazu aukeria! Zetan indou kale umiek euskeraz biharrian erderaz eitxeko?

Elene Etxaniz

Etxaniz #4 “hiketian gainian 2.0”

Aurreko idatzian Eba Alberdik Elene Etxanizi galdera bota zion ea berak nola ikusten zuen hika gazteen artean. Honako artikuluan irakurri dezakezue Eleneren erantzuna.

Kataiak harrapau nau ni be, hasieran kontua nundik nora zoian ondo jakin ez arren. Eban idatzixa irakurri ostian, dana dala, pozik heldu jat egitasmuai, proposau dostan gaixa interesgarrixa pentsau jat eta. Generaziño berrixek hiketian gainian dauken iritzixa ezautu nahi ei dau eta nik, danena ezautze ezpot be, erantzun honen bidez neuria emoten ahaleginduko naiz.

            Garbi dao gaztiok, gure inguruan behintzat, eztoula hiketia ezetarako erabiltzen. Bergan belarrixa pixkat zorroztu ezkerio kuadrilla solten baten konbersaziñuan ero entzun leike. Baina eren zirkulotik ertendakuan bestioi zuka zuzentzen jakuz, horreattik baleike hiketia anbiente jakin batera mugatutako hizkera bezela ikustia. Gainera, Ebak esaten zeban moduan batzutan euskeria bera entzutia be kostau eitten da. Hortik etara bihar kontuak.

            Nik neuk, betidanik Osintxun bizitxa, suerte onekua naizela pentsatzen dot, herrixan beti eon da eta hiketarako tradiziño haundixa. Dana dala, ta pena haundixakin, esan biharra daukat Osintxun ixixa galdu dala hiketan berba eitteko ohitturia. Gu baino zeoze zahartxuauak dien mutilak liake azkenenguak (tarteka-tarteka erabiltzen dabe), hori bai, mutilak mutilekin bakarrik ze neskok tartian sartzen baga… konplikau eitten da dana. Ze ete dauka ba hiketiak neskokin? Gertu-gertuan ikusi dot zela anaiai danak errezao eitten jauen hikan neri baino. Zubi-lanian fallo ein dozuen galdetzen zostazun, Eba, eztakit esaten benetan hola izen dan ero ez, baina neskoi zailtxuao jarri doskuzue kontua…

            Hala ta be, eneuke esango zubi-lana geizki ein dozuenik pe. Guk berez jakin badakigu hiketan berbetan, hiketan idazten. Uste dot benetan gai izengo giñakela euskera horrekin konbersaziño bat eukitzeko erozeiñekin, hanka-sartze bat ero kenduta, klaro. Praktikan, hala ta be, zetarako balio dau jakitziak erabiltzen ezpou? Esan nahi dot, euskeria jakin jende askok daki (hala erakusten dabe ikerketek, sekula baino “euskal hiztun” gehixao daola Euskal Herrixan), ta artian be askotan kostau eitten da kalian entzutia. Hiketiakin berdina pasatzen dala esango neuke, entzuteko hizkeria bihurtu dala eta ez gure artian komunikatzekua, ezautzen doun arren. Ta ados nao Ebakin horren aurrian zeoze ein biha dala esaten dabenian, bueltia emoteko aukeria daon bittartian. Berriketan-en erako egitasmua aproposa pentsatzen jat, nahiz eta eztoten uste hortik gure egunerokotasunian erabiltzera helduko ganik. Ohitturiak pisu haundixa daukalako, betidanik euskeraz in jatzun bati erderaz itxiak ertetze eztotzun moduan, betidanik zuka ein jatzun bati hiketan eittiak be eztotzulako ertetzen. Hasiera bat izen leike, taldetxotan erabiltzen hasteko. Hortik aurrerakua ikusikou…

            Askotan ein dot probia jendiakin hikan berba eitten eta nerekin batera ahalegiñian jardun daben lagunetako bat haiz hi, Uxu. Zenbat bider hasi jittunau konbersaziñuak hiketan eta zuka segidu? Lotsia? Ohittura faltia? Artifizial geratzen dala? Segitzen asmau ez? Bajakinat hiri be gustatzen janala hiketia, nahiko ebanala erabiltzeko kapaza izetia. Horreattik luzatzen donat hiri kataia eta proposatzen donat hurrengokua: saiatuko gaittun berriz hiketan?

Oin hiri tokatzen jan kontu honi segidia emotia!

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Alberdi #3 “Hiketian gainian”

Gu gaztiak ginanian normal-normal eitten ginuan hiketan gure artian, zihero natural. Hori Osintxun zan. Bergako kalian, berriz, eskolara-ta juten giñanian ez ginuan hitanoik entzuten, ezta euskeria bera bez, garbi esateko.

Neretako, monjetatik elementalera ikastera jutia eguneroko hizkuntzia aldatzia izan zan: erderatik euskerara. Eskolak berdin-berdin zien erderaz, baina gure artian euskeraz eitten ginuan gehixen bat; batzuetan erdaraz ein arren. Bertan alkartzen giñan Angiozar, Ubera, Antzuela eta Elgetako jendiakin eta hiketan jarduten giñuan.

Ze demontre pasau da orduko gure hiketa jator harekin? Lekutan geratu da. Nik segitzen dot nere inguruko jendiakin lehengo antzera eitten, baina gustauko lejatan gaur egungo gaztien artian geuk geunkan freskotasuna erak pe eukitzia. Askotan pregunta izan jat neure buruai euskeraz alfabetatzen hasi ginanian ze dala ta ez zoskuen hitanua be erakutsi. Existiduko ezpalitz moduan. Ta gauza jakina da ikusten eztana eztala ezautzen. Eztau ezetarako balio.

Konforme, baina oin, hori jakinda, ze ein bihako ginuke… zegaittik eztotsau bueltia emoten honi, eta pentsau serixo ze ein bihako ginukien, atzera hitanua gaztiak pe eren eguneroko lagunartian erabiltzeko.

Beste ezen aurretik, uste dot euskerian aldeko kontzientzia daukagunok, eta hitanua bera be euskerian parte derrigorrezkua dala sentitzen dogunok, geureandik hasitta ta oingotxetik hasitta, ekin ein bihako dotsaula.

Buruari bueltak emoten jardun dot puxka baten, ta ezin esan oso orijinala naizenik, baina hauxe etorri jat: Berriketan ekimenak funtzionau baldin badau, zegaittik ez iguala ein hitanua zabaltzeko gaztien artian be?

Jardunek luzatu daben Katai honi segidia emoteko, hurrengo katemailiai nahiko notzake preguntau: Elene, hire moduko gazte batek ‑euskeria hainbeste maitte dabena; hiketan eskribitzen be badakin da!‑ zela ikusten jon kontu hau: hik hitanua falta donala sentitzen don? Ero euskeraz eittiari emoten dotsan lehentasuna, ta hitanuai etxan hainbeste inportantzia emoten, biharbada hain erabilgarrixa eztala pentsauta?

Nere edadekuak akaso etxonau asmau zubi-lana eitten eta gaztiaguei hiketia transmititzen?

Bueno ba, hik beste baten bati preguntia ein aurretik, hire erantzunen zain geratzen non, Kataian… kataian, danon ustiak eta galderak alkarri trukatzen juango gaittun euskerian etorkizunan bidia topatzen.