Category Archives: kataian

be701df1-c52e-43c2-a74d-f8e7f12499b2

Arrayago#26 “Hamaika hilabetetan txapa; eta orain zer?”

Euskaraldian buru-belarri lanean ibili den Amaia Arrayagok hartu du oraingoan lekukoa. Koordinazio lanetan ibili da 6 hilabetez  eta ekimenean bizi izandakoaz idatzi du Euskaraldia bukatu bezain pronto:

“2017ko abenduaren 3an entzun genuen askok lehengo aldiz Euskaraldia hitza, nork imajinatuko zuen horrek zekarrena. 2018ko maiatzean eskaini zidaten Bergarako Euskaraldiko dinamizatzailea izatea eta jakin gabe oso ondo non sartzen ari nintzen, baiezkoa eman nion batzordeari. Eta hor hasi zen nire -eta beste askoren- abentura. Ez naiz ni izan oso militante, ezta ere oso euskaltzale; baina inork ez dezala esan euskara maite ez dudala ezta ere kezkatzen ez nauela.

Ekainean hasi nintzen Bergarako Euskaraldiko batzordean nire burua kokatzen, bakoitzak bere ideiak botatzen zituen; hau, hori eta hura zegoen antolatzeko. Nik ez dut gezurrik esango, ez nintzen asko enteratzen. Ondoren, Bergarako Hamaikakoa osatu behar izan genuen, eta hor hasi nintzen Bergarako jendearekin hitz egiten, telefonoak eskatu, deitu edota zuzenean beraiengana jotzen. Osatu genuen hamaika egunetan Bergarakoon enbaxadoreak izango zirenen taldea; orain, horiek herriari aurkeztu behar genien. Eta horra hor jendaurrean nire lehenengo agerraldia. Irakasle izateko ikasketak bukatu berri nituen; eta esan dezaket jende aurrean hitz egitera ohituta nengoela. Baina ez oholtza (txikia bazen ere) baten gainean kalean hitz egitera.

Egunak aurrera egiten zuten heinean, geroz eta jende gehiagok zekien zer zen Euskaraldia, ahobizi eta belarriprest hitzak geroz eta ezagunagoak ziren askorentzat; eta beste horrenbestek txapa non jaso zezaketen galdetzen ziguten. Irailaren 20an hasi ginen batzuk izena ematen. Bergaran 1200 ahobizi eta 800 belarriprest espero genituen; eta hasierako erritmoa ikusita pozik ginen. Irailean Bergarako enpresa, kultur eta kirol elkarteekin eta komertzioekin jarri ginen harremanetan; eta sustatzaile izateko gonbita egin genien. Erantzun oso ona izan genuen: enpresa eta elkarte askok ordezkari bat izendatu zuten eta gurekin harremanetan jarri ziren, beraiek arduratu ziren ekimena beraien inguruan zabaltzeaz eta izen-ematea kudeatzeaz. Bergarako komertzioak berriz, prest azaldu ziren lanorduetan ere bi roletako bat jorratzeko. Mila-mila esker guzti horiei.

Azaroaren 23a geroz eta hurbilagoa  zegoen eta jendearen kezkak, usteak (eta uste-okerrak) eta galderak argitzeko aholku saioak prestatzen hasi ginen. Eta horiekin hasi zen nire ustez, Euskaraldiak ekarri duen politena: ilusioa eta gogoa. Saio horietara jendea entzutera etortzen zen, baina amaieran beraien iritziak partekatzen zituzten. Jende anitza ikusten zen pleno aretoko aulkietan jarrita, ezaguneko elkarrizketak oso baikorrak ziren, eta jendea oraindik izena ematera gerturatzen zen. Azaroaren azken asteetan, jendeak espero ez genuen abiaduran ematen zuen izena, eta azkar gainditu ziren gure aurreikuspenak. Gure urduritasuna hor hasi zen: jendeak ba ote daki ariketa zertan datzan? Eta bakoitzak bere konpromisoak zeintzuk diren? Eta txapak, nahikoak izango ditugu? Ai ama! Azaroaren 23a ate joka eta jendeak txapa jaso eta jaso.

Eibarren Bigarren Errepublika egun bat lehenago hasi zuten; eta Bergararrok Euskaraldia. Azaroaren 22a osteguna eta Santa Zezilia zela aprobetxatu genuen eta Ahobizi eta Belarriprest jaitsi genituen herrira Bitorianatxo izango balira bezala. Eta plaza beteta. Txapa janzte bateratua egin genuen eta askori Maddalen Arzallusek kantatu zuen “Hilabeteetan txapa entzun eta, azkenerako jantzi dugu txapa” pasatuko zitzaien burutik.

Hala ere, hamaika egun horietan ez nituen ikusi  nahi beste txapa… Zenbat txapa etxean ahaztuta, zenbat txapa txaketa azpian ezkutatuta, zenbat txapa aurreko eguneko txamarran lagata… Ui, eta zenbat ahobizi elkarren artean gazteleraz berbetan! Hala ere, bizipen eta anekdota positiboak entzutean hori poza; gutxi askorengan aldaketak eragin ditu Euskaraldiak, eta horrekin geratzen naiz ni.

“Baina Euskaraldia hamaika egunetan ez e, Euskaraldia urte osoan, beti!” esan didate askok. Txapa etxean utziko dugu, baina euskara agerian eramango dugula uste dut nik. Entrenamendu gogor bat egin dugu hamaika egun horietan, ez dezagun orain lasterketaz paso egin. Zoriondu nahi ditut ahobizi eta belarriprest guztiak; eta animatu nahi ditut aurten belarriprest izan direnei, horrela jarraitzeko, jendeak beraiei euskaraz egiten eskatzeko. Datorren urtean agian, ahobizi izango dira, entrenamendu gehiagorekin, praktika gehiagorekin, euskarazko mintzalagunak eginik; adibidez, “Berriketan” egitasmora gehituz. Eta horren inguruan Maitane Arizabaletak badu zer esan eta horregatik galdetzen diot, zergatik eta zertarako Berriketan?

Nire aldetik, eskerrik asko, Ahobizi; eta eskerrik asko, Belarriprest.”

 

 

Miren Azkarate

Azkarate# “Itzulpenetatik itzulpenetara”

Bruselatik, Bergarara bueltan etorri da Kataian oraingoan. Miren Azkarate Bergarako Udaleko itzultzailea da eta administrazioko kontuei buruz idatzi du:

“Kate honetako nire aurrekoa ere itzultzailea da (Mikel Igartua). Gure lana antzerakoa da, baina testuingurua ez da berdina.

Hura aritzen den moduko erakunde handietan, hizkuntza ugari daude tartean eta, beraz, itzultzaile eta interpretariak asko izango dira eta baita haien baliabideak ere.

Gurean, berriz, udal administrazioan, tarteko hizkuntzak bi izaten dira, norabide batean zein bestean, eta batez ere idatziz.

Baina azken finean helburua bera da: elkar ulertzea.

Oraindik gogoan dut nolako bi muxu paratu zizkidan lankide ohi batek aspaldi, orduko lantokian bilera bat itzuli niolako belarrira xuxurlatuta. Amaitutakoan, bi muxuokin biziki eskertu zidan dena ulertu ahal izatea. Nik oraindik Filologiatik Itzulpengintzarako jauzia egin gabe nuen eta agian hark transmititutako esker onak zerikusirik izango zuen nire geroko erabakian.

Eta harrezkero, gertuko administrazio honetan, aukera izaten dugu gauza bera sentitzeko. Zortea dugu!

Gurean, euskaraz egiten da lan, eta gaztelaniara itzultzen da beharrezkoa bada. Horrenbestez, euskararen zuzentasuna zaintzea eta itzultzea da gure lana. Niretzat, hizkuntzen eremu honetan lan egitea plazera da. Egunero bizitzen duzu pentsamenduaren eta hizkuntzaren arteko lotura;  gutxien pentsatzen duzunean erronka bat sortzen zaizu: nola adierazi edo itzuli [era egokian] esaldi bat, esamolde bat, hitz bat, testua irakurtzerakoan igartzen den konnotazio bat…

Askotan, baina, denboraren kontra ibili behar izaten dugu (Hau noizko? Atzorako!), eta perfekzioa albo batera laga behar. Oreka aurkitzea da zailena.”

mikel

Igartua#”Euskara Europako erakundeetan”

Boisetik Brusela aldera jo du Kataiak oraingo honetan, Mikel Igartua Bergararra han dabil lanean eta bertan euskararekin duen loturari buruz hitz egin digu:

“Bi urte dira Bruselan bizi naizela, eta urte bat Europako Batzordean lan egiten dudala. Leku aproposa iruditzen zait kate hau euskarak Europar Batasunean betetzen duen lekuaz jarduteko; eskerrak, beraz, hitza emateagatik. Hasi aurretik, gogorarazi nahiko nuke Europar Batasunak hiru erakunde nagusi dituela: Europako Batzordea, Europako Parlamentua eta Kontseilu Europarra. Nik lehenengoan egiten dut lan.

Lanbidez itzultzaile eta interprete izanik, Europako
Batzordeko interpretazio zerbitzuan lan egiten hasteko aukera sortu zitzaidan 2017ko martxoan. Interpretazioa “ahozko itzulpena” da, ezinbestekoa Europako erakundeetan egunero antolatzen diren bilera eleaniztunetan parte-hartzaileek elkar ulertzeko.

Kasu gehienetan, aldibereko interpretazioa erabiltzen da, parte-hartzaileak hitz egiten duen heinean itzultzen du interpreteak, segundu gutxi batzuko atzerapenarekin. Lan zaila da, horregatik egiten dute beti binaka edo hirunaka lan interpreteek, 30 minutuko txandatan, ondo interpretatzeko kontzentrazio maila ezin baita mantendu 30 minutu baino gehiagoz. Gainera, ondo lan egiteko, interpreteek soinuz isolatutako kabinetan egiten dute lan, eta bileran erabiliko diren dokumentuak aurretik jaso behar dituzte.

Ezin dugu ahaztu 24 hizkuntza ofizial daudela Europar Batasunean, eta 24ak erabiltzeko eskubidea dute parte-hartzaileek (aurretik adostuta). Nire zerbitzuaren lana da bilerok antolatu eta interpretazioa koordinatzea. Nik oraingoz bulegoan egiten dut lan, eta ez interprete moduan; hirugarren atzerriko hizkuntza bat ulertu beharko nuke interprete lanetan ibiltzeko.

Euskara ez dago aipatutako 24 hizkuntza ofizial horien artean. Beraz, oro har, ezin da euskara erabili Batzordeko edo Parlamentuko bileretan. Bilera gutxi batzuetan, ordea, posible da, batez ere Eskualdeen Batzordean. Kasu horietan, hizlariek aurretik abisatu behar izaten dute, adibidez, euskaraz hitz egin nahi dutela. Hala, nire zerbitzuak euskara ulertzen duen interprete bat bidaliko du bilerara. Katalana eta galizierarekin berdina gertatzen da.

Pentsa, baina, bilera horietan euskaraz esandakoa ingelesera, frantsesera, alemanera eta polonierara itzuli behar dela. Nola? Ulertzekoa den moduan, ez da erraza euskara ulertzen duen interprete aleman bat aurkitzea, beraz, itzulpena hizkuntza batetik bestera zuzenean egitea ezinezkoa denean, relay delakoa erabiltzen da. Hau da, euskaraz esandakoa hizkuntza bakar batera itzuliko du euskaraz ulertzen duen interpreteak (beti gaztelaniara, esango nuke), eta gainontzeko interpreteek gaztelaniara egindako itzulpena erabiliko dute esandakoa beste hizkuntzetara eramateko. Bilera gutxi batzuetan, hortaz, norberak euskaraz hitz egin dezake, baina horrek ez du esan nahi besteek esandakoa euskaraz entzutea dagoenik; esate baterako, Lituaniako ordezkari batek esandakoa ez da inoiz euskarara itzuliko.

Ikusi hemen Europar Batasunean lan egiten duen interprete euskaldun bati egindako elkarrizketa (gaztelaniaz eta euskaraz).

Argi gelditu den moduan, nire zerbitzuak ez du testu idatziekin lan egiten. Horretarako, itzulpen zerbitzu bat du Europako Batzordeak.

Zoritxarrez, lanean ez dut euskaraz hitz egiteko aukerarik, eta kalean ere, nahiko gutxi. Familiarekin edo etxeko lagunekin bakarrik erabiltzen dut. Eusko Jaurlaritzak badu, hala ere, ordezkaritza iraunkor bat Bruselan. Haiekin harremana izan dudanean, euskara erabili ahal izan dut, noski. Bestalde, bada Bruselan Euskal Etxe bat ere (www.bruselako.be).”

Kataiari jarraipena emateko,  Bergara aldera itzuliko gara berriz, Miren Azkarate Bergarako Udaleko  itzultzaileari hitza emanez.

image1

Chico#”Boisen ere euskaraz”

Urte berriarekin kataiak ere aire berriak hartu ditu eta horretarako zer hobetik atzerrira jotzea baino? Hona hemen Henar Chicok Boisetik idatzitakoa.

“Euskeraz mintzatzeak lotsa puntu bat eman izan dit, duela zortzi edo bederatzi urte arte behintzat. Berrogeita lau urte dekodala kontuan hartuta, denbora gehiegi dala iruditzen zait.

Gaur egun nagoen egoerara iristea ez da erreza izan. Nire gurasoek 16 urteekin utzi zuten Valladolid Euskal Herrira juteko. Nire aitite emakume euskaldun batekin ezkondu zan eta ama haiekin bizitzera jun zan Ortuellara. Aitak, amarengandik gertu egoteko, pisu bat alokatu zuen Eibarren eta horrela jarraitu zuten 24 urteekin ezkondu ziren arte. Orduan, Portugaletera mugitu ziren. Handik gutxira, Ortuellan erosi zuten gaur arte gure etxea izan dana.

Gurasoak Euskal Herrian jaioak ez izateagatik asko borrokatu dot. Euskal Herrian bizi nintzen urteak zailak izan ziren zegoen egoera politikoagatik. ETA  topera zebilen, eta gorroto handia ikusi neban Espainatik zetoztenentzako. Ni beti Bilbokoa nazela sentitu arren, lekuz kanpo sentitu nintzen askotan. Ortuellan bizitzeak ez zidan lagundu, oso herri erdalduna delako. Nahiz eta ikastolara jun, gazteleraz bizi nintzen. Euskara erabiltzeko ahalegin handia egin behar zan, eta txikia zarenean ez zara konturatzen zer garrantzitsua den zure herriaren hizkuntza mantentzea. Behintzat, niri horrela gertatu zitzaidan.

Unibertsitatean ingelesa ikasi neban. Karrera bukatzerakoan, Euskal Herrian ikasten ari zan Boiseko mutil batekin maitemindu nintzen eta Ameriketara etorri nintzen berarekin. Hogeita bi urte daramatzat etxetik kanpo, eta ez naz oraindik guztiz ohitu. Hala ere, ez nuke inoiz hona etortzeko hartu neban erabakia aldatuko. Ameriketan bizitzeak begiak irekitzen lagundu dit. Nire identitatea azkenean aurkitu dot eta konplexuak bazterrean uztea lortu dot. Batzuetan, distantzia jarri behar dozu dana garbiago ikusteko.

Boisen, euskal komunitatea handia eta indartsua da. Euskal Etxea dekogu, Euskal Museoa, euskal jatetxeak, eta Boiseko ikastola. Hor hasi zan euskararekin dekodan harremana hobetzen. Nire haurrak ikastolan matrikulatu nituen, baina konturatu nintzen haiek euskara ikasteko gogoa izateko, haien amatxuren ikasteko gogoa ikusi behar zutela.

Pixkanaka hasi nintzen. Ortuellako ikastolan ikasi neban euskara ia guztiz ahaztuta neukan. Zorionez, haurren irakasleak ez zuen amore eman eta ez zuen inoiz nirekin gazteleraz hitz egin. Nire kabuz ikasi neban hasieran, gero internet bitartez ikastaro bat egin neban. Boiseko unibertsitatean ere klase batzuk hartu nituen, eta poliki-poliki ezagutzen nuen euskaldun jendearekin hasi nintzen euskaraz berba egiten. Gogoratzen dot zenbat denbora behar neban esaldi pare bat idazteko, edo zer astiro hitz egiten neban. Baina bidean aurkitu ditudan lagunak zoragarriak izan dira. Denei eskertzen diet nirekin izan duten pazientzia.

Gaur egun, euskara egunero erabiltzen dot nahiz eta gehienetan textu mezuen bitartez izan, baina ba da zerbait. Duela hilabete batzuk Mintzanet-en izena eman neban, eta astean behin Sestao-ko lagun batekin euskaraz praktikatzen dot Skype bitartez. Euskaraz hitz egiten ezagutu dodan jendea ez nuke inoiz bestela ezagutuko, eta jendearekin batera, haien iritziak, eta ikuspuntuak. Harritzekoa da, Euskal Herria hain txikia izanez, zer ezberdinak diren jendearen bizipenak.

Oraindik ezin dot Boisetik jun, haurrak unibertsitatean hasi arte behintzat, baina nire desiorik handiena Euskal Herrian euskaraz bizitzea da. Hasi naz Lekeition salgai dauden etxeak begiratzen. Aurreztu behar dot!!”

Ikusi dezakegun bezala, atzerrian euskara ikasteko aukera izan du Henarrek. Kataiari jarraipena emateko, Belgika aldera joko dugu hurrengoan, izan ere, bertan lanean dabil Mikel Igartua Bergararra eta berak euskararekin duen harremanari buruz hitz egingo digu. Honako galdera hauek luzatzen dizkiogu berari: Zer nolako harremana duzu euskararekin? ba al dago euskal komunitaterik Belgikan? 

IMG_20170911_192715 (1)

Iruin#22 “euskararen egoera udal ikuspegitik”

Erronka zail baten aurrean ipini nauzu Ana!!!!! Udal ikuspegitik nola ikusten dudan herri honetako pasio maila? A ze galdera, ez dut uste nik hori erantzun dezakedanik, nire erantzuna guztiz subjektiboa izango bailitzake. Baina bai esan nezake Bergara herri euskalduna dela, datuek horrela erakusten baitute.

Udal ikuspegitik hitz egiteko eskatu didazu, eta egia esan ez dakit hori niri dagokidan, baina bai partekatu dezakedala nire azken urteetako esperientzia. Ni udalera sartu nintzenean guztiz arrotza egiten zitzaidan, ez eraikina noski, udala erakunde bezala baizik. Baina gaur iada ongi ezagutzen dudala esan nezake eta Bergarako udalak  euskaraz lan egiteko konpromisoa du. Egunerokoan udalera gerturatzen den oro ohartuko da arlo administratiboan zein herritarrekin harremantzeko egunero erabiltzen den hizkuntza euskara dela. Eta urteetako lana aztertuz gero politika aurrerakoiak burutu direla ere esango nuke, baina oraindik egiteko asko dugu.

Herri bezala, herri euskalduna dela aurreratu dut lehen. Eta datuek hori erakusten dute. 2008az geroztik Bergara UEMAko kide da. UEMA etorkizuneko Euskal Herri euskaldun baten alde lanean ari den erakunde publikoa da. UEMA osatzen dugun 82 udalerrietan (Bergara biztanleria kontutan izanda handienetako bat, Tolosa eta Zarautzekin batera) biztanleriaren %70ak baino gehiagok daki euskara. Ezagutzaren datua hor dugu, baina horrekin nahikoa da?

“ Gauza bat dago argi, nolanahi ere, mundu zabaleko aditu gehienen azalpenetan: Hizkuntzaren erabilerak definitzen du lehenik eta behin, ez ezagutzak edo iritzi- jarrerek, hiztun-elkarte elebidunen osasun egoera.” Mikel Zalbidek.  Eta zer diote erabileran inguruko datuek?

Hemen datuak gazi gozoak dira, uztaileko albiste izan dugun soziolinguistika klusterrak egindako azken azterketako emaitzek diote Euskal Herriko kaleetan erabilera duela hamar urteko datuekin alderatuz puntu bat jeitsi dela. Bergaran 2015ean aurkeztutako datuek aldiz gorakada nabari bat islatzen zuten. Bergara herri euskalduna da, baina Bergara euskararentzat arnasgune bat da?

Hori gehitxo esatea dela iruditzen zait baina erabilerak gora egin izana, Bergarak arnasgune oso garrantzitsuak badituen adierazle da. Hizkuntza gutxitu batek irauteko ezinbesteko ditu arnasguneak; euskara nagusi den gune geografikoak dira —hiriak, herriak, barruko eremu zehatzak izan litezke.

Arnasguneak zaindu behar ditugu, bizi-indarra eman. Euskarak bizitasun handiagoa behar du, arnasguneen hedatze prozesua burutzeko.

Ana ez dakit erantzun dizudan. Baina zure zerrendan sartzeko hitz berri bat proposatzen dizut, arnasguneak.

Orain Jose Angel Mikeori, Angiozarko auzoalkatea, luzatu nahi diot galdera. Istorikoki euskararen gordeleku auzoak eta herri txikiak izan dira. Ni ez naiz ausartu Bergara asnargunea dela esatera eta Angiozar arnasgune bat da?

 

Ana Abajo

Abajo#21 “artea, sormena, sorkuntza eta euskara”

Ireneeee!! Kataian baino korapilo konplikatu batean sartu nauzula iruditzen zait.  Bestalde, nitaz gogoratzea eta nire iritzi -a- jakin nahi izateak pozten nau…  Baina esan beharra daukat zure galderari erantzun zuzenik ez dudala, gutxik  baitakite nola harraparazi euskararen erabilpenean. Gaur balio izan duenak, bihar agian ez du balioko, eta norberari balio dionak, baliteke, beste lagun bati ez funtzionatzea.  Ez dakigu ziur nola bideratu  edo zer den motibazio edo akzio eraginkorrena, baina badira hainbat hitz errepikatzen direnak:

herria,                    kultura,

ohitura,            kontsumo kritikoa,              etorkinak,

etorkizuna,                     aniztasuna,

euskalduntzea,            hausnarketa,

transmisioa,          ama hizkuntza,

atxikimendua,                               jarrera,

borroka,                          kontzientzia,

sentimendua,          hautaketa,                aisialdia,

gozamena,                  maitasuna. . .

Eta orain Irenek botatako galderan beste kontzeptu batzuk plazaratzen  dira: ARTEA- SORMENA- SORKUNTZA.

Egia al  da arteak, sormenak, sorkuntzak euskararekiko maitasuna indar dezakeela? Eragiten du sormenak, beraz, hizkuntza joeran?

Galdera jasotzean eta hiru termino hauek azaltzean, niretzat, ez datoz bat.

Arteak bere hizkuntza du, hau da, komunikatzeko eta “kontzeptualizatzeko” era propioa. Komunikazioan ekoizpena dago alde batetik, eta hau irakurtzeko gaitasuna bestetik.

Sorkuntza berriz, prozesu baten ostean gertatzen den “miraria” da (norbanako fedearen arabera), zerbaiten emaitza dela esan dezakegu.

Sormena ordea, toki guztietan dagoen energia potentziala da. Denok dugu sortzeko ahalmena, gai-tasuna. Edozein ekintzari sormen kutsua eman diezaiokegu: janaria prestatzerakoan, janzterakoan, ibiltzerakoan, dantza egiterakoan, begiratzerakoan, idazterakoan, irakurtzerakoan … eta nola ez,  hitz-egiterakoan.

Nire ustez, sormena eta euskara eskutik helduta joan daitezke. Carl Rogers-ek esaten zuen bezala, sormen prozesua ekintzak harremantzako beste era bat da (begiratzeko, egiteko, irakurtzeko, sentitzeko … bide desberdina); alde batetik, norbanako batasunetik jaioa, eta bestalde, materia, gertaera, pertsona eta bizitzaren testuinguruagatik:

norbanako batasuna           –   euskalduna

materia                      –   euskara

gertaera                     –   hemen egotea

pertsona                     –   gu

bizitzaren testuingurua      –   euskara maitatzea

Adimen sortzailea ez da inoiz gelditzen, jakin- gose, jakin- egarri eta jakin – beharrean bizi da etengabe; eta jakintasunak, pasioa sentitzera eramaten gaitu eta pasioz egiten dena betikotasunean biziko da: maite-su, maite-gar.

Bota behar ditudan galderak Leire Iruinentzat dira, nire lagun- ezagun berriari; lehenik, euskaldun sutsua, konprometitua, fidela, aktiboa eta printzipio finkoak dituelako eta ondoren,  biok pasioa sentitzeko eta adierazteko era desberdinak ditugulako.

Udal ikuspuntutik nola ikusten duzue herri mailako euskararekiko pasio maila? Zein ekimen proposatzen dituzue ildo hortatik? Eta zuk, Leire bezala, zer ikusten duzu sugarra pizteko elementu interesgarritzat?

Argazkia Irene

Santamaria#20 “haurren hizkuntza joera”

Zerk eragiten du haurrek egunerokotasunean hizkuntza joera bat edo beste izatea?

Zuk bota didazun galdera ere ez da makala, Ana Moñux, baina saiatuko naiz euskaldun eta euskaltzale izateaz gain, ama eta irakasle naizenez, ahalik eta erantzun zintzoena ematen.

Zein hizkuntzatan hitz egiten dugu familian? Zein hizkuntzatan jolasten dugu? Eta haserretu? Euskaraz amesten al dugu (lotan zein esna)? Gure gozamenak zein kolore linguistiko du? Gure haurren hizkuntza joerari buruz ari garenean galdera guzti hauek, eta beste hainbat, datozkit burura. Halere, zerk eragiten duen edo ez esaten hasi aurretik, haurren adinaren garrantzia aipatu nahiko nuke. 0-6 adin tarteko haurren ama naizen aldetik, garai honetan (eta zertxobait aurrerago arte, esango nuke), zuk aipatu duzun bezala, Ana, emozioen pisu eskerga nabarmendu nahiko nuke, harreman edo lotura emozionalek gidatzen baitute, gehienbat, haurren bizitza. Lotura emozional sendoena familia gunekoekin (guraso zein anai-arrebekin) dutela esango nuke, eta hauek izango dira, ezinbestean, haurraren hizkuntza joeran eragin handiena izango dutenak. Honez gain, lagun, ikastetxeko testuinguru eta aisialdiak ere badute zeresanik, noski, gozamenak eta hizkuntzak bikote garrantzitsua eratzen dutela uste baitut. Baina azpimarratu nahiko nuke, nire ustez, haurra eta eragilearen arteko lotura emozionala ahultzen doan heinean, azken honek haurren hizkuntza joeran duen eraginak ere norabide bera hartzen duela. Josep María Artigalek dioen bezala, “hizkuntza ikaskuntza prozesua denbora-espazioan oinarritzen da”, hau da, garrantzia handia du nork esaten duen, non eta noiz. Ez da berdina ama lotarakoan edota bizilagun bat atarian entzutea, alegia. Hortxe lotura afektiboaren garrantzia.

Adinak aurrera egiten duen heinean, eragileen balantza mugitzen hasten dela esango nuke, eta, aisialdiak, lagunek, internetek, telebistak eta guztiok dakizkigun zerrenda luze horretako elementuak garrantzia eta zeresan handia hartzen hasten dira. Gurasoon erronka zaildu egiten da orduan. 10-12 urteko ikasleen irakaslea naiz (ama bezala ez dut oraindik hau esperimentatu), etxeko hizkuntza nagusitzat gaztelera dutenena edo ez, eta adin hauetan, gazte hauen hizkuntza joera beste eratako aldaketa ebolutiboen zurrunbilo berean aurkitzen dela esatera ausartuko nintzateke, baita euskararekiko jarrera ere. Honen aurrean, beharrezkotzat jotzen dut euskara eskolako derrigortasun eta betebeharretatik haratago indartzea, aisialdi eta gozamenean, hain zuzen ere. Nire esperientziaren arabera, adin hauetan gozamena (aisialdia, lagunak, hobby-ak, etab.) zein hizkuntzatan jaso, hizkuntza huraxe gailenduko da haur-gazte hauen etxetik kanpoko egoeretan.

Honen arira, gure errealitate linguistikoa anitza bezain zaila denez, ia familia bezain beste hizkuntza joera edota errealitate ditugula esan genezake, baina kontua zera da, nola lortu haur edo gazteek, duten etxeko hizkuntza dutela, euskara maitatzea? Euskararekin eta euskal munduarekin lotura afektibo egonkor bat sortzea? Hemen ere, gizarte erronka baten aurrean gaude, baina ausartuko nintzateke, berriz ere, aisialdi, gozamen, sorkuntza munduari aipamen berezi bat egitera. Derrigortasunetik urrunduz eta gozamena piztuz, alegia.

Bergarako Kartzela Zaharreko Haur eta Guraso Asanbladan familiok arteaz, sorkuntzaz zein ikuskizunez  euskaraz gozatzeko aukera izaten dugu sarritan. Parte hartzera zein ikusle izatera animatzen zaituztet, ea euskal mundu artistikoak euskararekiko maitasuna sendotzen digun. Eta, gaiak honela eskaturik, sorkuntzarekin harreman zuzena duen bergarar bati luzatu nahi nioke hurrengo galdera, Ana Abajori. Ana, irakasle izateaz gain Arte Ederretako graduduna da eta artea du hizkuntzatzat. Egia al da, Ana, arteak, sormenak, sorkuntzak euskararekiko maitasuna indar dezakeela? Eragiten du sormenak, beraz, hizkuntza joeran?

Argazkia Ana M

Moñux#19 “euskal kulturgintzaz”

Bufa! Ez didazu galdera erreza bota Olibo… Hasi aurretik argitu behar dut ni  ez naizela euskal kulturgintzak merezi duen kontsumitzaile sutsua. Eta zuk diozun bezala, aukera zabala egon badago, baina sarritan  erantzuna ez da tamaina berekoa izaten.

Nire ustez badira bi aldagai kontsumoan oro har eragin handia dutenak: ohiturak eta emozioak. Ohiturek badute automatismotik zerbait, baita errepikapen eta inkontzientziatik ere. Gutako bakoitzak edozein alorretan dela ere mantentzen dituen ohiturez hausnartzen hasita, bere lur zatitxoa dardarka hasten zaiola sumatu dezake. Izan produktuekiko kontsumo ohiturak, harremanak eraikitzeko  moduak, norbere gorputza zaintzekoak… bat baino gehiagok deskubritu dezake baduela urteetan zehar errepikatu duen ohitura hausnartu gaberen bat edo beste. Eta euskaraz sortutako arte lan zein ikuskizunen kontsumoan ere berdin gertatzen da sarritan, hausnarketa eta kontzientziazioak ahalbidetzen duela mundu pusketa horri begiratu eta hau lehenesteko  ohitura bat sortzea; ohitura kontziente bat alegia.

Erditze honen jatorri, bidelagun eta ondorio izango dira emozioak. Sentitzen ez denak ez baitu arrastorik uzten. Eta hizkuntza joerak gorputzetik abiatutako hautuak ere badira. Esaterako haurrek, euskararekin dituzten maitasun egunik ahaztezinenak euskaraz libreki jolasten dutenekoak dira, etorkizunean euskara beraien bihotzean eta ahoan egotea eragingo dutenak, plazerra eta hizkuntza elkar lotzen dituzten istant guztiak.

Zeren kontzientziaz gain, bihotzak ere badu bere pisua. Hark bideratuko gaitu euskaraz sortutako lanak arakatzera; gure ahozkotasunetik sortutako imajinarioak bilatuz, gure errealitateari buruzko hausnarketa estetikoak edo egunerokoan darabilzkigun hitz musikatuak.

Orria amaitu aurretik galderari estuago heltzen saiatuko naiz. Nik uste dut euskaraz sortutakoa kontsumitzearen hautuak aurretiko hausnarketa bat islatzen duela, inguruarekiko irizpide kritiko bat barne hartuz eta beraz, kontsumitzera goazen lanaren kalitatea ere baloratuz. Hautatzeak mass mediei erresistitzea suposatzen baitu sarritan, eskura duzuna baino ezkutatuta dagoena bilatzera jotzea, behin pentsatu baino bi aldiz pentsatzea (Euskal herriko txoko batzuetan beste batzuetan baino gehiago). Egun ez da kalitaterik falta euskal ekoizpenetan eta  euskararen bueltako akelarre txiki ugari sortzeko parada eskaintzen digute.

Beraz, arrazoia eta emozioak, biak behar ditugu euskaraz sortzen jarraituko duten haiez gozatzen jarraitu nahi badugu. Eta Olibok aipatutako homogeneizazioaren garaiotan, hautatzen ikastea izango da gure satisfazioa.

Eta tarte batez haurrei buruz aritu garenez, irakasle, ama eta haur eta guraso asanbladako kide izanik, zuk zer iritzi duzu Irene?  Zerk eragiten du haurrek egunerokotasunean hizkuntza joera bat edo beste izatea?

argazkia Jon

Olivares#18″euskal kultur kontsumoa”

Jaione Carpinterok botatako galderari erantzunez eta Kataiari jarraipena emanez, hemen duzue Jon Olivaresen iritzi artikulua:

Pasa didaten galdera ez da makala! Zer egin beharko litzateke euskal kulturaren kontsumoa indartzeko? Hau ez da matematika, hemen ez dago formula magikorik… Bestela honezkero egingo zuten zerbait euskarazko ekoizpenen kontsumoa indartzeko. Ala? Zuek zer uste duzue?

Jaionek esandakoari jarraiki, argi dago, euskaldunon kontsumo ohiturak aldatu behar direla. Baina ze preziotan?

Egia da, eta bermatuta dagoela esatera ausartuko nintzateke, euskarazko produktuetan kalitatea egon badagoela. Aniztasuna ere topatu daiteke. Baina honetarako bilatu beharra dago, interesa piztu beharra dago.

Orokorrean, euskarazko oso ekoizpen onak daude, kalitate handikoak, euskara maite duten artista ugari. Baina nola saltzen da hori? Nork ematen edo mozten dizkio hegoak hegan egin dezaten Euskal Herrian barrena?

Amua jarri behar zaio ikusleari kontsumitu dezaten. Amu erakargarri bat. Aukerak eman behar zaizkio, ia-ia eskura, kontsumitzaileari eta aukerak bozgorailuetatik sortzen duten artista txiki handiei. Modu erakargarri eta erraz batean erakutsi, erraztasunak eman.

“Kanpainak” etabar erabakitzen dutenak betikoak dira, interesa da mugitzen diotena. Kapitalismoaren garai honetan multinazionalek agintzen dute. Guztiok berdina eta modu orokor batean kontsumitzeko jartzen dituzte beraien indarrak, eta gu, euskara, euskaldunok, belardi homogeneo batean loratu nahian dagoen lorea gara. Baina “abonua”, erregatzeko aukera dutenak, ureztagailua esku artean dutenak, ahalegin guztia egiten al dute guztiz loratu gaitezen? Belardiak usten al dio bertara iristen? Inguruko belarrak kentzen al digu ur guztia?

Goazen bada, gu geu loratzera, txiki ikusten den lore eder hori inguruko belarretatik irteteko indarra ematera.

Ez dakit hasiera batean planteatutako galderari erantzunik eman diodan, edota zuei erantzuteko zerbaitetan lagundu dizuedan… Izan ere, hamaika arrazoi izan daitezke, hamaika irtenbide egon daitezke edota proposatu daitezke, hamaika ideia, hamaika plan, estrategia… Baina euskara kontsumitzeko norberaren hautua izan behar da? Edo kalitateak eragindako ondorioa izan behar da? Ana, zu artista xamarra izanda eta kultur kontsumitzaile sutsua izanda, zer uste duzu?

Jaione argazkixa 2

Carpintero#17 “euskara telebista publikoan”

Kataiari jarraituz hemen duzue Jaione Carpinteroren iritzi artikulu interesgarria. Hausnarketarako hainbat puntu jartzen ditu mahai gainean.

 

Nereak botatako galderarekin niri tokatu zait oraingoan kataiari segida ematea. Zelan ikusten dudan nik euskararen egoera telebista publikoan? Galdera potentea, Nerea…

Askok pentsatzen dugu, ni barne, gaur egun daukagun telebista publikoaren euskarazko eskaintza ahula dela. Betiko saioak ditugu, aspergarriak batzuk, “superfizialak” beste batzuk, eta gustuko saio bat aurkitzen dugunean azkar kentzen digute. Hala ere, esan beharra daukat, tartean behin saio on eta interesgarriak ere izaten ditugula.

Askotan entzun diet nire inguruko lagunei eskaintza honetaz kexatzen, niri galdetzen nola litekeen posible. Goazen hausnartzera bada.

Ni bertako ekoiztetxe ezberdinetan egon naiz lanean, gehienetan euskarazko saioak egiten, eta ziurtatzen dizuet, askotan, lan egiteko ditugun baliabideak oso eskasak direla. Normalean lana presaka egiten dugu, denbora gutxi dugulako saioa prestatu eta emisiora joateko. Zergatik? erreza, aurrekontu gutxi dagoelako. ETB1ek ETB3k baino aurrekontu altuxeagoa dauka, biak euskarazko edukiekin. ETB2k, dudarik gabe, aurreko biek baino diru gehiago dauka.

Eta galdetzen egongo zarete ea zergatik den hau posible. Ba oso erreza berriz ere, jendeak ez duelako kontsumitzen. Alegia, asko kexatzen gara baina ez dugu kontsumitzen. Kontsumitzen ez badugu, ez dago dirurik. Dirurik ez badago, aurrekontuak estutzen dira eta baliabideak eskasak bilakatzen dira. Ondorioz, eskaintza ahula da eta berriz ikusleak kexatzen hasiko dira. Kexatu eta Tele5 piztu. Bai bai, horrela da. Datu txiki bat emango dizuet. Aipatutako kate pribatu espainiar honek eskaintzen dituen “entretenimenduzko” saioen audientzia datu altuenak Euskal Autonomia Erkidegoan daude. Horra hor beste hausnarketa bat egiteko ideia.

Penagarria da guzti hau, izan ere zurrunbilo honetatik kaltetuen ateratzen dena euskara bera da. Bultzada bat eman beharko litzaioke euskarari, euskarazko edukiei, aukera eta ideia berriak sortuz. Ikusleak garen unetik euskaraz kontsumitzen jarraitu nahi dugulako, hori bai, eduki duinak. Eta horretarako aldatu beharko litzatekeena ez da soilik aipatu berri dudan ikusleen kontsumitzeko ohitura hori, ez. ETBko nagusien ikuspegia ere guztiz aldatu beharko litzateke. Beraiek dira saio bat aurrera eraman edo atzera botatzea erabakitzen dutenak. Beraiek dira gure inguruko txikienak txikitatik euskarazko edukiak kontsumitzeko ohitura ezartzeko aukera eman edo kentzen dietenak.

Eta berriz esaten dut, oso garrantzitsua da euskarazko edukiak kontsumitzea. Ez soilik telebista publikoak eskaintzen dizkigunak, ez, guztiak. Gure hizkuntzan egiten den kulturaz busti behar gara. Jon “Olivo” zu antzerki munduan ibiltzen zarela, zer egin beharko litzateke euskal kulturaren kontsumoa indartzeko?